सूफी कथा आहे: कोण्या एके काळी एक अत्यंत सदाचारी व्यक्ती होती. आपण तिला 'साधू' म्हणू. हा साधू इतका निर्मळ होता, की एखादा मानव इतका नितळ, इतका सच्चा कसा असू शकतो, यावर आश्चर्य करीत आकाशातील देवदूतसुद्धा त्याला कौतुकाने न्याहाळत. ताऱ्यांचा प्रकाश सांडावा, फुलांचा गंध पसरावा तितक्या स्वाभाविकपणे साधूच्या दैनंदिन जगण्यातून सदाचार पाझरत असे. त्याला याची किंचितही जाणीव नव्हती. त्याच्या रोजच्या व्यवहाराचं वर्णन दोनच शब्दांत करता येईल - दया व क्षमा. पण त्याच्या तोंडून या शब्दांचा उच्चारदेखील झाला नसेल. त्याच्या सहज हास्यातून, करुणामय, सहनशील, उदार वर्तनातूनच ते शब्द प्रतीत होत असत. देवदूतांनी देवाला गळ घातली, "देवा, या माणसाला चमत्काराचं वरदान द्या ना." देव हसून म्हणाला, "असं कसं! त्याला काय पाहिजे, ते आधी त्याला विचारायला नको?"   देवदूत साधूच्या स्वप्नात प्रकटले. "आपण फार फार सज्जन आहात. केवळ स्पर्शाने रोगी-आजारी मंडळींच्या व्याधी दूर करण्याची किमया आपल्याला साधली, तर आपणास ते आवडेल का?"   "कशाला? ते देवाच्या हातांत आहे. ती त्याची कृपा आहे."   ...

 वास्तविक घटना आहे की दंतकथा ते ठावूक नाही.   दिग्विजयाची पताका फडकवत सिकंदर आफ्रिकेत पहोचला. ग्रीकांच्या दृष्टीने रानटी असलेले आफ्रिकन लोक गुण्यागोविंदाने आपापल्या टोळ्यांत रहात होते. त्यांना 'दिग्विजय' म्हणजे काय ते कळणे शक्य नव्हते. सिकंदराचे स्वागत झाले, टोळीतील माणसांनी त्याला आपल्या नायकाकडे नेले. नायकाने 'या पाहुण्याला थैल्या भरून अन्नधान्य, खाद्यपदार्थ देण्यात यावेत' असा आदेश दिला. सिकंदर बुचकळ्यात पडला.  नायक म्हणाला, "आपण इतक्या दूरवर आलात त्या अर्थी आपल्याकडे दुष्काळ पडला असावा, अन्नटंचाई निर्माण झाली असावी, आपल्याला मदतीची गरज असावी असे आम्हाला वाटले. अन्यथा आपला देश सोडून, माणसांचा जथा घेऊन दूर-दूरवर भटकण्याचे कारण काय!" इतका भाबडा, सरळसोट प्रश्न ऐकून सिकंदर मनातल्या मनात वरमला. तरी आपली बाजू सावरून घेण्याकरता चटकन् म्हणाला, "नाही, अन्नासाठी मी तुमच्या प्रांतात आलो नाही. मला तुमच्या चालीरितींची माहिती करून घ्यायची आहे, तुमच्याशी स्नेह करायचा आहे." या उत्तराने नायकाचे समाधान झाले.   काही वेळाने परिपाठानुसार न्यायदानाचे सत्र आरंभले. दोन मा...

 सुखं-दुःखं, खुशाली-अखुशाली, आयुष्यातील उत्पातांमागे काही ठोस कारण नसतं, असं म्हणता येईल. किंवा जणू आपलं स्वतःचं एक अदृश्य गणित, अगम्य वेळापत्रक असल्याप्रमाणे यायचं तेव्हा ते बरोब्बर येतात, असंही म्हणता येईल. उधाण वारा झाडांशी खेळतो त्याप्रमाणं आयुष्य आपल्याला गदगदा हलवतं, आपल्या दारावर टकटक करतं, सुरक्षिततेचा आभासी कोश  भेदून आपल्याला गाठतं - गाठतंच. सारंकाही सर्वदा आपल्या मनासारखं होत राहिलं असतं तर आपण आनंदी ठरलो नसतो. आज आपण ज्या गुंगीत, बेशुद्धीत, धांदलीत  रोजचा दिवस ढकलतो ती गुंगी मग अत्यधिक गाढ असती. तरंगहीन, स्तब्ध डबक्याप्रमाणे बधिरतेने आपण जगलो असतो. मृतावस्थेत जे स्थैर्य असतं, जी निश्चिंतता, सुरक्षितता लाभते ती व तितकीच आपल्याला लाभली असती. एक साधू होता. तो प्रवचनं देत असे, लोक ऐकावयास येत, काही शिधा-पत्र देत. लोक साधूपुढे आपली गाऱ्हाणी मांडायचे, आपलं दुःख सांगायचे. लोक सदानकदा इतके रंजले-गांजलेले असतात याचा त्याला विस्मय वाटे, वाईटही वाटे. देवाकडे त्यानं कध्धीच काही मागितलं नव्हतं. एकदा देवाशी बोलता बोलता तो म्हणाला: "आजवर मी तुझ्याजवळ काही मागितलं नाही. आज मा...

काही शतकांपूर्वीची गोष्ट. तिबेटमधील एका मोठ्या बौद्ध आश्रमानं सीमावर्ती भागातील एका छोट्या आश्रमाच्या उभारणीस हातभार लावला. बांधकाम पूर्ण झालं. आता तेथील प्रमुखपद सांभाळण्याकरता योग्य भिक्षु पाठवणं तेवढं बाकी होतं. मोठ्या आश्रमाच्या प्रमुखानं दहा भिक्षुंची निवड केली, त्यांना नव्या आश्रमाच्या दिशेनं पाठवलं. सर्वांना प्रश्न पडला: 'गुरुपद ग्रहण करण्यासाठी एकाच व्यक्तीची गरज असताना दहाजणांना का बरं  धाडण्यात आलं? तिकडूनही प्रश्न आला: 'एकाचीच गरज असताना दहाजण कशाला? त्यांतील योग्य कोण ते आम्ही कसं ओळखावं?' "जरा धीर धरा. पहा, म्हणजे आपल्या लक्षात येईल," इकडचे गुरु म्हणाले. दोन्ही आश्रमांमध्ये पुष्कळ अंतर होतं. मार्ग खडतर, पहाडी होता - पायी प्रवास. साधारण तीन आठवड्यानंतर तिकडून निरोप आला: 'तुम्ही जे दहा भिक्षु पाठवले होते त्यातील एकच सुखरूप पहोचला आहे.' तेव्हा गुरु म्हणाले, "पाहिलंत? दहा पाठवले की एखादा पहोचतो !" मागाहून सर्वांना पूर्ण कथा समजली: दहा भिक्षुंच्या गटाला प्रवासात पहिलं गाव लागलं तेव्हा गावच्या वेशीपाशीच एका गावकऱ्यानं सर्वांत पुढे चालणाऱ्य...

प्रेम देणं, प्रेम करणं हा खरोखर सुंदर अनुभव असतो. तिथे तुम्ही महाराजा, महाधिपती असता. तुमच्यापाशी अमर्याद  खजिना असतो. तुम्ही तो मनसोक्त वाटू शकता. 'केव्हातरी हा खजिना रिता झाला तर!' अशी चिंता मुळीच करू नका. तसं होत नाही. प्रेम हे परिमाण नव्हे, तो भाव आहे, गुण आहे. प्रेमाच्या खजिन्याची अद्भुतता अशी की तो दिल्याने वाढतो, आणि कंजूषपणे स्वतःजवळ राखून ठेवल्याने कुजतो, निकामी होतो. तेव्हा प्रेमाबाबत काटकसर करू नका, उधळखोर व्हा! आपण प्रेमाचा वर्षाव कोणावर करताहोत याची फिकीर करू नका - 'मी विशिष्ट लोकांवरच प्रेम करेन' हा विचार कोत्या मनाचं लक्षण असतं. 'कुणी मागितलं तर मी देईन' म्हणून खोळंबून राहू नका - प्रेम द्या! देत रहा! थिऑसॉफिकल सोसायटीच्या संस्थापिका मॅडम ब्लावात्च्का  (इंग्रजी उच्चारानुसार हेलेना ब्लावस्की )  जगभर प्रवास करत असत. त्यांना एक सवय होती. रेल्वे प्रवासात त्या बीयांच्या पिशव्या बाळगत, खिडकीजवळ बसून पिशवीतून बीया बाहेर फेकत. लोक विचारत, "हे काय करताहात?" "मी फुलझाडांच्या बीया विखुरतेय. यातील काही बीया नक्की रुजतील, त्यांची रोपं होतील,...

लाओ-त्सूच्या (ऊर्फ लाओझी / लाओ-त्से) शहाणीवेची ख्याती हळूहळू चीनभर पसरली, चीनच्या सम्राटाच्याही कानांवर गेली. आपली न्यायव्यवस्था या शहाण्या तत्त्वज्ञाच्या हाती असेल  तर... राजानं आपला मनोदय नम्रपणे लाओ-त्सूला कळवला: 'कृपया तुम्ही आपल्या साम्राज्याचे न्यायप्रमुख व्हाल का?' लाओ-त्सूनं वारंवार सांगितलं: 'बाबा रे, तू चुकीच्या माणसाला विचारतो आहेस. हे पद भूषवण्यालायक व्यक्ती मी नव्हे.'  पण सम्राटानं आपला विनवणीवजा आग्रह लावून धरला. अखेर लाओ-त्सू म्हणाला, "ठीक आहे. मी तुझ्या विनंतीचा स्वीकार करतो. पुन्हा एकदा अगदी स्पष्ट सांगतो - माझं न्यायदान तुमच्या पचनी पडेल असं मला वाटत नाही." पहिला दिवस. एका अट्टल दरोडेखोराला न्यायसभेत आणलं गेलं. नगरातील महाधनाढ्य व्यक्तीच्या खजिन्यावर या चोरानं लंबा हात मारला होता. लाओ-त्सूनं संपूर्ण प्रकरण ऐकून घेऊन आपला निर्णय सुनावला: चोर व धनाढ्य व्यक्ती दोघांनाही समान काळासाठी तुरुंगवास! "काय बोलताय काय तुम्ही! माझ्याकडे चोरी झाली, दरोडा पडला तर मलाच शिक्षा? मी का म्हणून कैदेत जावं, तेदेखील चोराइतक्याच काळाकरता? हा कुठला न्य...